Wat houdt de Zelfstandigenwet in voor mij als ondernemer?

Wat is de Zelfstandigenwet?

De Zelfstandigenwet is een nieuw wettelijk kader dat duidelijkheid moet geven over wanneer iemand echt als zelfstandige werkt en wanneer er sprake is van een dienstverband. Het initiatiefwetsvoorstel werd in 2025 ingediend door de VVD, D66, CDA en SGP en neemt ondernemerschap als vertrekpunt.

De wet vervangt niet de volledige Wet VBAR, maar het deel dat moest verduidelijken wanneer iemand zelfstandige of werknemer is. In het coalitieakkoord van januari 2026 is bevestigd dat de Zelfstandigenwet zo snel mogelijk wordt ingevoerd ter vervanging van dat onderdeel.

Wat wel overeind blijft uit de Wet VBAR is het rechtsvermoeden van werknemerschap. Verdient een werkende minder dan een bepaald uurtarief? Dan kan diegene claimen werknemer te zijn. De bewijslast ligt dan bij de opdrachtgever.

Het grote verschil met de eerdere wetgeving is het vertrekpunt. Waar de wet eerder vanuit werknemerschap redeneerde, kijkt de Zelfstandigenwet juist eerst of iemand zich als ondernemer gedraagt. En dat is goed nieuws voor ondernemers die bewust voor het zelfstandig ondernemerschap kiezen.

Waarom komt er een nieuwe wet?

Al jaren is er onduidelijkheid over schijnzelfstandigheid. De Wet DBA gaf onvoldoende antwoord en ook het wetsvoorstel VBAR dat het moest vervangen, stuitte op zoveel kritiek dat het kabinet een andere koers koos. Het Zelfstandigenwetvoorstel is het resultaat.

Ook speelt er een Europese deadline mee. Nederland heeft met de EU afgesproken de arbeidsmarkt te verbeteren als onderdeel van het Herstel- en Veerkrachtplan. Komt er per 31 augustus 2026 onvoldoende wetgeving, dan kan Nederland zo'n 600 miljoen euro aan EU-middelen mislopen. Dat geeft het kabinet een extra reden om vaart te maken.

Daarnaast handhaaft de Belastingdienst al volledig op schijnzelfstandigheid sinds 1 januari 2025, op basis van de voorlopers van de Zelfstandigenwet. Het is dus geen kwestie die ooit komt. De gevolgen zijn er nu al.

De zelfstandigentoets en werkrelatietoets

De Zelfstandigenwet werkt met twee toetsen die samen bepalen of jij als zelfstandige mag worden aangemerkt.

1. De zelfstandigentoets gaat over jouw ondernemerschap. Het is belangrijk dat je laat zien dat je echt ondernemer bent. Bijvoorbeeld door te laten zien dat je eigen investeringen doet, een zakelijke bankrekening hebt, voor meerdere opdrachtgevers werkt en een uurtarief hanteert dat past bij zelfstandig werk.
2. De werkrelatietoets kijkt naar de vrijheid die je hebt in de uitvoering van je werk. Kun je zelf bepalen hoe, wanneer en waar je je opdracht uitvoert? Dan wijst dat op een opdrachtrelatie in plaats van een dienstverband. Bij deze toets ligt de bal vooral bij de opdrachtgever.

Naast de twee toetsen werkt de wet ook met een sectoraal rechtsvermoeden: in sommige sectoren geldt een hoger risico op schijnzelfstandigheid. Denk bijvoorbeeld aan sectoren waar arbeidsmigranten in zzp-constructies werken. Dit is geen derde toets, maar een risico-inschatting die als extra signaal meeweegt.

Een belangrijk detail dat de Zelfstandigenwet onderscheidt van eerdere wetgeving is de bedoeling van beide partijen. Als jij en je opdrachtgever beiden bewust kiezen voor een zelfstandige samenwerking, weegt dat mee.

Het rechtsvermoeden van werknemerschap

Naast de twee toetsen bevat de nieuwe wetgeving ook het rechtsvermoeden van werknemerschap. Dit onderdeel is overgenomen uit het eerdere wetsvoorstel VBAR en is bedoeld om kwetsbare zelfstandigen aan de onderkant van de arbeidsmarkt te beschermen.

Werkt een zelfstandige tegen een uurtarief onder de € 38 per uur (peildatum 1 januari 2026)? Dan kan die zelfstandige bij de rechter stellen dat er sprake is van een dienstverband. De bewijslast verschuift dan naar de opdrachtgever, die moet aantonen dat er geen arbeidsovereenkomst bestaat. Lukt dat niet? Dan is er sprake van schijnzelfstandigheid en heeft de zzp'er recht op alle bescherming die bij een dienstverband hoort, zoals doorbetaling bij ziekte en ontslagbescherming.

Dit betekent niet dat je als zzp'er onder de € 38 automatisch werknemer bent. Je hebt de keuze om dit rechtsvermoeden in te roepen. Doe je dat niet, dan verandert er niets in jouw dagelijkse praktijk. Op 21 april 2026 stemde de Tweede Kamer in met de invoering van dit minimum uurtarief. De verwachting is dat dit per 1 januari 2027 in werking treedt.

Wanneer gaat de Zelfstandigenwet in?

De Zelfstandigenwet wordt stapsgewijs ingevoerd. Zo treedt het rechtsvermoeden van werknemerschap naar verwachting eerder in werking dan de volledige zelfstandigentoets.

Kabinet-Jetten wil het rechtsvermoeden uiterlijk op 31 augustus 2026 in het Staatsblad gepubliceerd hebben. De volledige Zelfstandigenwet met de zelfstandigentoets en werkrelatietoets volgt daarna. De verwachting is dat die stap in 2027 plaatsvindt, al is de exacte planning nog afhankelijk van de behandeling in de Eerste en Tweede Kamer.

De Belastingdienst heeft na een definitief besluit doorgaans minimaal één jaar nodig om systemen aan te passen. Dat betekent niet dat je rustig kunt afwachten, maar wel dat de praktische gevolgen voor de meeste zelfstandigen geleidelijk merkbaar worden.

Wat kan ik doen als zzp'er?

De wet is nog niet volledig ingevoerd, maar de handhaving op schijnzelfstandigheid loopt al op basis van bestaande wetgeving. Dat betekent dat je er goed aan doet je ondernemerschap zo snel mogelijk op orde te brengen. Hier zijn de belangrijkste stappen.

1. Zorg voor een zakelijke bankrekening. Je bent daar niet toe verplicht, maar het is wel een van de concrete aanwijzingen dat jij je als ondernemer gedraagt in het economisch verkeer. Het scheidt je privé- en zakelijke financiën en maakt je boekhouding een stuk overzichtelijker.
2. Werk voor meerdere opdrachtgevers. Heb je slechts één opdrachtgever? Dan lijkt je situatie meer op een dienstverband. Meerdere klanten maken je positie als zelfstandige sterker.
3. Houd je boekhouding goed bij. Facturen, offertes en urenregistratie zijn bewijs van je ondernemerschap. Met een boekhoudprogramma als e‑Boekhouden.nl doe je dit snel en zonder gedoe. Je hebt altijd inzicht in je inkomsten en uitgaven en je btw-aangifte doe je in een paar minuten.
4. Zet je tarieven duidelijk neer. Val je boven de € 38 per uur? Dan heb je minder risico op discussie over schijnzelfstandigheid. Val je eronder? Zorg dan extra goed voor bewijs van je zelfstandig ondernemerschap.
5. Zorg dat de afspraken met opdrachtgevers goed op papier staan.
6. Laat daarin duidelijk terugkomen dat jij vrij bent in de uitvoering en dat jullie beiden bewust kiezen voor een opdrachtrelatie.

Met e‑Boekhouden.nl houd je je boekhouding bij, registreer je je uren en stuur je facturen vanuit één programma. Voor starters is het de eerste 15 maanden volledig gratis.